Ölüm Oyunu Pok-Ta-Pok’tan Basketbola…

  • Ziya Nur Sezen

    Ziya Nur Sezen Yazı Arşivi
    27 Temmuz 2022 /   559 Okunma

    Ölüm Oyunu Pok-Ta-Pok’tan Basketbola…

     

    Mayalar yüzlerce yıl öncesinde, günümüzdeki basketbola benzer bir top oyunu keşfetmişlerdi…

     

    Ancak Pok-Ta-Pok olarak adlandırılan bu oyun, spor veya eğlence değil oyuncuların kurban edilmesiyle son bulan dini bir törendi…

     

    Yani Maya top oyunlarında gerçekten de ölmeye gidiliyordu…


     

    Orta Amerika’da 3000 yıllık bir geçmişi olduğu bilinen Maya kültürü, 1500 yıl önce en parlak dönemini yaşamıştı…

     

    Meksika, Guatemala ve Belize halkının ataları tarafından kurulan tapınaklı ve piramitli görkemli kentlerde oyun yerleri vardı…


     

    Meksika’nın Yucatan yarımadasında arkeologlar 500’ü aşkın oyun sahası buldular... Çok sayıda tanrıya tapan Mayalar, top oyunlarını tanrılar için gerçekleştiriyorlardı... Bu dini merasimler genelde insanların tanrıya kurban edilmesiyle son bulurdu…

     

    Yani Mayaların top oyunları bir anlamda ölüm kalım meselesiydi oyuncular için…


     

    Arkeolojik buluntulardan anlaşıldığı üzere kauçuktan üretilen topun ağırlığı günümüzdeki sağlık topunun (sağlık topu, kalın deri veya lastikten üretilir ve ağırlığı 2 ila 5 kilo arasında değişir) ağırlığı kadardı... Oyuncalar, topu omuzları, kalçaları veya dirsekleriyle hep havada tutmak zorundaydılar, elleri veya ayakları kullanmak yasaktı.


     

    Oyun sahasının kenarında, altı metre yüksekliğe yerleştirilmiş taş halkalar bulunuyordu... Mayalı oyuncular kilolarca ağırlıktaki topu bu halkadan geçirerek sayı toplardı, tabii ki oyunun galibi en fazla sayıyı toplayan takım olurdu. Çarpışmalardan ve ağır topun darbelerinden korunmak için oyuncular, göğüslerinde, kalçalarında, kollarında ve dizlerinde tahtadan veya deriden üretilmiş koruyucular taşıyorlardı.


     

    Savaşta esir düşenler ki bunlara krallar da dahildi, hayatta kalabilmek için top oyunlarında kazanmak zorundaydılar.

     

    Ama arkeologlar bu karşılaşmaların adil bir şekilde yapılmadığını, mesela esirlere koruyucu giysi verilmediğini tahmin ediyorlar. Oyunda mağlup olan takım toptan, ya da en azından takım kaptanı tanrılara kurban ediliyordu.


     

    Kalın iplerle bağlanan kurbanlar tapınakların basamaklarından ölüme yuvarlanıyordu.

     

    Fakat kimi arkeologlar, yenilenlerin değil, kazananların kurban edildiğine inanıyorlar. Çünkü Mayalara göre ölüm, her şeyin sonu değil, sadece diğer dünyaya bir geçişti ve tanrılara kurban edilmek de cezadan çok bir onurdu…


     

    Bir arkeolog olarak pek kimsenin bilmediği bu gerçeği anlatırken, 55 yıldan beri bir parçası olduğum, haliyle yaşam biçimim olan Basketbolun mucidi Mr.Naismith'den de bahsetmeden geçemeyeceğim burada.


     

    James A. Naismith, Kanada'da, Ontario'ya bağlı Ramsay Township'te 1861 yılında doğdu. Madencilik sektöründe çalışan bir İskoçya'lı göçmenin büyük oğlu olan Naismith, 1883 yılında yaşadığı bölgedeki liseden mezun oldu. Aynı yıl, Montreal'daki McGill Universitesine girdi. Zayıf sayılabilecek yapısına rağmen, McGill'i Kanada futbolu, futbol (soccer) ve jimnastikte temsil eden oyuncu olarak görev yaptı.


     

    Buradan mezun olduktan sonra akademik kariyerini tamamladı. Daha sonra Springfield/Massachusetts'te bulunan YMCA International Training School'da Beden Eğitimcisi olarak göreve başladı.

     

    Uzun yıllar Amerika’da spor eğitmenliği yapan Dr. James Naismith'in Basketbol Sporunu Kızılderililerin ünlü Mayas Kabilesi'nin oynadığı Tlahiotenie oyunundan esinlediği düşünülmektedir. Ancak sporun orijini ta Mayalara kadar dayanmaktadır.

     


    Dr. James Naismith, Amerika’nın Massachusetts eyâletinde beden eğitimi öğretmenliği yaparken, bu sportif oyuna da son şeklini verdi…

     

    Spor salonunun karşılıklı duvarlarına asılan tahtadan yapılma sepetlere topu sokma esasına dayalı olan bu oyun, ilk olarak atlet ve basebolculara iyi bir kış antrenmanı olarak tasarlanmıştı...


     

    Duvara asılı sepetlere topu atma hedefinden dolayı da Naismith, oyununun adı olarak “sepet topu” anlamına gelen "Basketbol "u seçti…

     

    Yani bugün keyifle oynadığımız ve izlediğimiz basketbol oyunu, Maya kavminin özel oyunu Pok Ta Pok’ tan bugüne evrilmiş uzun soluklu bir spor dalı…

     


Yorum Yap